2001 - 2005: Thám hiểm hang động vùng lõi và bãi trại Hang Én
Khoảng thời gian từ năm 2001 đến 2005 đánh dấu một chương đặc biệt trong hành trình của đoàn thám hiểm hang động Anh tại Việt Nam. Tính đến năm 2001, đội ngũ thám hiểm với cơ sở chính đặt tại làng Sơn Trạch, đã xác định được sự tồn tại của hai hệ thống hang động chủ đạo trong khối núi Kẻ Bàng: hệ thống Phong Nha và hệ thống Hang Vòm. Các cuộc thám hiểm trong giai đoạn 5 năm này mang đặc trưng của loại hình thám hiểm hang động trong rừng sâu, với các trại cơ sở được thiết lập ngay bên trong Hang Én và giữa đại ngàn xanh thẳm.
Contents / Mục lục
Năm 2001: Thám hiểm Hang Én và các hang động lân cận
Trong chuyến thám hiểm này, một đội gồm bốn chuyên gia hang động người Anh và một nhà địa chất đã cắm trại 5 ngày đêm trong Hang Én để khảo sát những khu vực chưa được khám phá. Chính nỗ lực này đã giúp đoàn phát hiện ra Hang Lanh - một hang nguồn và là một trong những nhánh cung cấp nước chính cho hệ thống Phong Nha. Ngoài ra, Hang Dơi và Hang Cá trong khu vực này cũng đã được khảo sát.
Tính đến cuối năm 2001, hệ thống Phong Nha đã đạt tổng chiều dài 44,5km, củng cố vững chắc vị thế là hệ thống hang động dài nhất Việt Nam tại thời điểm đó. Kết thúc đợt thám hiểm năm nay, đoàn đã đo đạc và lập bản đồ thành công với tổng chiều dài 4.690m.
Những thành tựu nổi bật:
Hang Lanh: Hang có chiều dài 3.753m. Đây là một nhánh cấp nước thượng nguồn quan trọng, đóng góp dòng chảy vào hệ thống thủy văn Phong Nha rộng lớn.
Hang Dơi: Nằm ở phía hạ lưu so với khu vực bãi trại chính trong Hang Én, hang này bao gồm một lối đi khô lớn với tổng chiều dài khảo sát đạt 453m.
Hang Cá: Để khám phá nhánh hang dài 361m này, đoàn thám hiểm phải bơi liên tục trong dòng nước trong vắt nhưng lạnh buốt. Dòng nước này được cho là bắt nguồn từ điểm sụt Khe Tiên nằm ở phía xa.
Năm 2003: Thám hiểm thượng nguồn hệ thống Hang Vòm
Chuyến thám hiểm năm 2003 tập trung vào việc tiến sâu hơn vào vùng hoang sơ hẻo lánh của khu vực Rục Cà Roòng. Mục tiêu chính là mở rộng phạm vi khảo sát về phía thượng nguồn của hệ thống Hang Vòm, đồng thời đo đạc một cách hệ thống địa hình hiểm trở nằm giữa các điểm sụt và điểm nổi đã biết của cả hai mạng lưới hang động lớn.
Kết thúc đợt thám hiểm năm này, đoàn đã khảo sát và lập bản đồ thành công với tổng chiều dài 6.257m.
Những thành tựu nổi bật:
Hang About (Hệ thống Hang Vòm): Năm nay ghi nhận đợt khảo sát 820m tại Hang About, một mắt xích thủy văn quan trọng trong hệ thống Hang Vòm đồ sộ. Bên trong là những lòng sông đá vôi sắc nhọn cùng các khu vực sụt lở lớn, buộc người khám phá phải di chuyển hết sức cẩn trọng. Khác với những hệ thống hang động có nhiều thạch nhũ xung quanh, vách hang ở đây nhẵn nhụi và trơ trụi, đây là một minh chứng cho sức mạnh khủng khiếp của những dòng nước lũ quét sạch lòng hang mỗi mùa lũ lụt. Điểm nhấn ấn tượng nhất của hang chính là cửa "Jade Splinter" (Mảnh Ngọc), một cổng vòm hình elip thanh thoát, giống như một chiếc khung của bức tranh xanh mướt của rừng già bên ngoài.
Hang Nước Nứt: Với cửa hang kỳ vĩ rộng 15m và cao 30m, Hang Nước Nứt vừa có những lối đi hóa thạch ở tầng cao, vừa có các hẻm núi có sông ngầm đang hoạt động. Trục hang chính thực sự là một cấu trúc đồ sộ, với nhiều đoạn mở rộng hơn 50m, được điểm xuyết bởi những khối chuông đá khổng lồ và các hồ nhũ viền chạm trổ tinh xảo. Điểm nhấn tiêu biểu của hệ thống này chính là “Stal Magicians’ Workshop” (Xưởng của những Phù thủy Thạch nhũ) - một vòm hang sở hữu vẻ đẹp thẩm mỹ xuất sắc. Hành trình khám phá trong hang thường đi theo “dòng sông Ribbit” - đây là một đoạn sông ngầm nước sâu, len lỏi qua lòng hang trước khi kết thúc tại một hố ngầm, nơi dòng nước biến mất vào lòng đất.
Hang động này có tổng chiều dài lên đến 2,2 km và được ước tính khoảng 2 triệu năm tuổi.
Hang So Đọi: Nằm gần các dấu tích của những con đường lịch sử, Hang So Đọi có chiều dài 1.124m. Bên trong hang đặc trưng bởi những lối đi khô rải sỏi, dẫn lối vào các vòm hang rộng lớn được tô điểm bởi những khối nhũ dòng chảy thanh thoát và những hồ canxit nước trong vắt như pha lê.
Hang So Đũa: Đây là một hang nhỏ với chiều dài khoảng 260m, bên trong là những khe nứt hẹp, bùn trơn và nhiều đoạn phải bò qua trong không gian chật chội. Sau khi vượt qua các đoạn khó này, hang mở ra một hành lang sông ngầm ngắn và dòng nước biến mất vào một hố sụt ở cuối hang.
2005: Giai đoạn mở rộng của cuộc thám hiểm
Trong năm nay nhóm thám hiểm đã tiến hành khám phá thêm các hang trong Hệ thống Hang Vòm, hang Klung, Kling và Hang A Cu. Tại huyện Minh Hóa, hai hang nước độc đáo được khám phá là Hang Ma Nghi (610m) và Thủy Văn (691m) cũng chính thức được đưa vào bản đồ thám hiểm. Chuyến thám hiểm cũng được mở rộng tới huyện Quảng Ninh, nơi đoàn khám phá Hang Rào Mây (136m) và Hang Birthday (388m) - một phần của hệ thống hang ướt khá quy mô. Đáng chú ý là Hang Chà Rào, một hang ướt đã được khảo sát hơn 2km nhưng vẫn chưa đo đạc hết do đoàn phải dừng chân trước một thác nước lớn chưa thể vượt qua.
Cũng trong năm này, đoàn bắt đầu khảo sát lên phía tây sông Chày và khám phá ra Hang Nước Lặn (965m) và Hang Đá Trắng (270m). Gần khu vực làng Phong Nha, Hang Đức (1.335m) và Hang Mẹ Bồn Con (732m) cũng lần lượt được ghi nhận. Một dấu ấn lịch sử đã diễn ra khi khảo sát Hang Mẹ Bồn Con - người dẫn đường đã đưa đoàn đến một lối vào khác, sau này được xác nhận chính là lối vào khô của Hang Vòm. Lối vào này từng được tiếp cận từ phía trong hang vào năm 1992 nhưng sau đó bị mất dấu. Đến năm 2010, nơi đây chính thức được đưa vào khai thác du lịch với tên gọi Động Thiên Đường - một trong những hang động thạch nhũ tráng lệ bậc nhất đang mở cửa đón khách hiện nay.
Kết thúc chuyến thám hiểm năm 2005, đoàn đã đo đạc và lập bản đồ thành công với tổng chiều dài kỷ lục lên tới 11,5km.
Những thành tựu nổi bật:
Hang Klung: Với chiều dài hơn 1.085m, Hang Klung là một hang động ấn tượng kết nối với hệ thống sông ngầm Rục Cà Roòng. Hang có lối vào là một con dốc đứng dẫn xuống khoang hang khổng lồ, nơi đầy ắp những khối thạch nhũ cổ xưa và các hồ nhũ viền đã khô cạn. Một luồng gió mạnh trong hang giúp dẫn lối các nhà thám hiểm đi xuyên qua những hành lang rộng, có đoạn rộng tới 50m.
Hang Kling: Đây là một hang nhỏ hơn với chiều dài khoảng 120m. Hang nằm gần một khu vực định cư của người dân địa phương và đóng vai trò như một lối đi ngắn xuyên qua các vách núi đá vôi.
Hang Ma Nghi / Thủy Vân: Nằm tại huyện Minh Hóa, hai hang ướt này có chiều dài lần lượt là 610m và 691m. Bên trong là các dòng nước chảy liên tục, người khám phá phải kết hợp đi bộ và bơi để di chuyển. Ngoài ra, hang còn có các đoạn hóa thạch ở cao hơn, nền cát dễ đi và nhiều khe nứt tự nhiên dẫn ngược ra mặt đất giữa rừng già.
Hang Ma Nghi và những khối thạch nhũ khổng lồ bên trong.
Hang Chà Rào: Với chiều dài hơn 2.008m, Hang Chà Rào là hang động dài nhất được khám phá trong chuyến thám hiểm năm 2005. Hang ướt này nổi tiếng với những đoạn bơi cực dài trong làn nước xanh lục bảo trong vắt. Hành trình thâm nhập vào bên trong đòi hỏi phải vượt qua những đập canxit tráng lệ và những thác nước đầy thử thách, kết thúc tại một thác nước thẳng đứng.
Nhũ đá bên trong hang Chà Rào
Hang Nước Lặn: Hang Nước Lặn đạt chiều dài 965m và nổi danh với cửa hang khổng lồ, rộng lớn như một đường hầm đường cao tốc. Không gian bên trong hang thực sự vĩ đại, có những đoạn rộng tới 60m và cao 50m. Địa hình nơi đây vô cùng hiểm trở với những khối đá hộc to bằng cả ngôi nhà và kết thúc tại một hố sâu thăm thẳm với tiếng nước đổ vang vọng.
Hang Mẹ Bồn Con: Dài 732m, hang động này được ví như một viên ngọc ẩn nằm gần Hang Vòm nổi tiếng. Nơi đây sở hữu những khối thạch nhũ cực kỳ quý hiếm và mỏng manh, bao gồm các loại ngọc động và những cấu trúc bùn hình nón độc đáo trông giống như một khu rừng thu nhỏ.
Giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020 đánh dấu cột mốc 30 năm các chuyến thám hiểm hang động của Anh Quốc tại Việt Nam, mở rộng phạm vi để tiến vào những vùng địa hình karst hiểm trở tại các huyện Quảng Ninh và Minh Hóa.
