Một đoàn gồm chín nhà thám hiểm hang động người Anh, cùng ba nhà địa chất đến từ Trường Đại học Khoa học Tự nhiên Hà Nội, đã đặt chân đến làng Phong Nha. Vào thời điểm đó, Phong Nha vẫn là một ngôi làng nhỏ, nghèo khó, với những dấu tích chiến tranh còn hiện hữu rõ rệt khắp nơi. Do nguồn cung tại chỗ không đủ đáp ứng cho thêm dù chỉ một người, toàn bộ lương thực, thực phẩm phục vụ đoàn đều phải được mang từ bên ngoài.
Đoàn đã bắt đầu hành trình thám hiểm Hang Phong Nha và Hang Tối. Đây là hai hang động sông ngầm đặc biệt ấn tượng, được tiếp cận bằng thuyền dọc theo sông Son. Những phát hiện ban đầu, cùng với sự đón tiếp thân thiện của người dân Việt Nam, đã thôi thúc đoàn quyết tâm quay trở lại để tiếp tục hành trình khám phá.
Các kết quả đạt được
Hang Phong Nha: Đoàn đã ghi nhận cửa hang sông ngầm có quy mô lớn, rộng khoảng 30 mét và cao 18 mét. Sử dụng thuyền chèo của người dân địa phương, họ tiến sâu nhiều kilômét dọc theo dòng sông chính bên trong hang. Ở khoảng cách khoảng 700 mét tính từ cửa hang, đoàn phát hiện một đường hầm dốc lên, dẫn tới một hành lang hóa thạch dài khoảng 1.5 km. Dòng sông ngầm đã rút khỏi tầng hang phía trên này từ rất lâu trong quá trình kiến tạo, hiện được lấp đầy bởi các khối thạch nhũ lớn cùng các thành tạo Calcite dạng súp lơ (cauliflower calcite formations).
Hang Tối (Dark Cave): Dọc theo sông Chày, đoàn đã tiến hành khảo sát và vẽ bản đồ khoảng 4.500 mét chiều dài của hệ thống hang này. Họ ghi nhận cửa hang rộng khoảng 20 mét, đồng thời xác định một khoang hang khổng lồ với chu vi lên tới 500 mét. Sự hiện diện của các bãi bùn rộng lớn cùng dấu tích của lũ bám trên trần hang cho thấy hành lang này đóng vai trò như một tuyến thoát lũ của hệ thống Hang Phong Nha. Hang Tối giúp dẫn lượng nước dư thừa trong những thời điểm mực nước dâng cao vào mùa mưa.
Hóa thạch san hô 300 triệu năm tuổi trong Hang Sơn Đoòng
Cận cảnh hóa thạch san hô Tetra có niên đại khoảng 300 triệu năm
Các đứt gãy địa chất được xác định từ ảnh vệ tinh NASA, cho thấy rõ đứt gãy phương Bắc-Nam đã hình thành nên Hang Sơn Đoòng.
Một đoàn gồm 12 thành viên đã quay trở lại Phong Nha để thực hiện chuyến thám hiểm kéo dài 6 tuần, phối hợp cùng các nhà địa chất từ Hà Nội. Trong thời gian này, họ đã khảo sát toàn tuyến Động Phong Nha đến điểm kết thúc, đồng thời mở rộng thám hiểm các hang động khác trong khu vực như Hang Vòm (trong đó một phần là Động Thiên Đường), Hang Trạ Ang, Rục Cà Roòng, Rục Mòn và Hang Chuột.
Những kết quả ban đầu đã cho thấy rõ ràng rằng khu vực này không chỉ có các hang động đơn lẻ, mà là sự tồn tại của nhiều hệ thống hang động quy mô lớn và liên kết với nhau.
Trong chuyến thám hiểm này, các thành viên trong đoàn đã có cơ hội đặc biệt khi được gặp gỡ Đại tướng Võ Nguyên Giáp - “Người Anh Cả” của quân đội Việt Nam, nhân dịp ông đến thăm Động Phong Nha.
Cũng vào thời điểm đó, chính quyền địa phương bắt đầu định hình nhận thức về Hang Phong Nha như một điểm đến có tiềm năng phát triển du lịch.
Chuyến thám hiểm trong năm này đã thành công khảo sát và lập bản đồ cho tổng cộng 26.112 mét lối thông hang động.
Các kết quả đạt được
Hang Phong Nha: Trong năm này, chiều dài tuyến thám hiểm đã được mở rộng, đạt tổng cộng 7.729 mét. Một phát hiện quan trọng là khu vực “Hissing Sid’s Chamber”. Đây là một khu vực hẻo lánh bên trong hang động, nơi các chuyên gia phát hiện 1 cá thể rắn cho thấy khu vực có sự kết nối theo phương thẳng đứng với tầng rừng phía trên.
Hệ thống Hang Vòm: Đoàn đã bắt đầu cuộc khảo sát có hệ thống đầu tiên đối với hệ thống hang này, lập bản đồ với chiều dài ấn tượng lên tới 13.699 mét. Hang Vòm chính sở hữu cửa hang đồ sộ, rộng khoảng 100 mét và cao 50 mét. Bên trong, họ phát hiện một hố sụt lớn cao khoảng 200 mét, nơi trần hang bị sụp đổ, cho phép ánh sáng tự nhiên chiếu xuyên xuống tận nền hang.
Đoàn cũng đã tiến hành khảo sát nhiều hang động quan trọng khác trong vùng karst Quảng Bình, bao gồm Rục Mòn (2.863 m), Rục Cà Roòng (2.800 m), Hang Trạ Ang (667 m), Hang Chuột (279 m), Hang Minh Cầm (246 m), Hang Ban Co (144 m) và Hang Khai (còn gọi là Tiger Cave) (100 m).
Năm 1994, một đoàn gồm 11 nhà thám hiểm hang động và nhà địa chất đã quay trở lại Phong Nha để thực hiện chuyến khảo sát kéo dài 6 tuần. Lần này, thay vì di chuyển bằng thuyền, họ tiến sâu vào rừng bằng đường bộ, mở rộng phạm vi thám hiểm đến các hang như Hang Ba, Hang Đại Cáo, Hang Thoong, Hang Én, Hang E và Hang Tiên.
Những phát hiện này đã xác nhận rằng trong khối núi Phong Nha - Kẻ Bàng tồn tại hai hệ thống hang động riêng biệt: hệ thống Hang Vòm và hệ thống Phong Nha.
Đoàn cũng ghi nhận một khoảng gián đoạn giữa nhánh hang lớn của Hang Én và cửa hang trào nước của Hang Thoong (nơi dòng nước ngầm sau khi chảy ngầm qua hệ thống hang động sẽ xuất hiện trở lại trên mặt đất). Tuy nhiên, các chuyên gia chưa xác định được lối tiếp cận để kết nối hai khu vực này.
Với việc thám hiểm Hang Tiên, đoàn nhận thấy rõ ràng rằng tại khu vực huyện Minh Hóa còn tồn tại một hệ thống hang động lớn khác, về sau được biết đến là hệ thống hang động Tú Làn.
Các kết quả đạt được
Hang Én: Được xác định là điểm sông ngầm chảy vào (điểm rút nước - sink) của hệ thống Phong Nha. Mặc dù chỉ dài khoảng 1,6 km, quy mô của Hang Én lại vô cùng đồ sộ. Chiều rộng của hang động đạt tới 170 mét và chiều cao vượt quá 100 mét, đưa nơi đây trở thành một trong những lối thông hang động lớn nhất thế giới. Đoàn cũng ghi nhận hàng nghìn cá thể chim én sinh sống và làm tổ trên trần hang, hình thành nên một hệ sinh thái đặc sắc bên trong không gian hang động.
Hang Thoòng: Là một hang động ướt dài 3.351 mét, đóng vai trò là mắt xích thủy văn quan trọng kết nối giữa Hang Én và Động Phong Nha. Hang nổi bật với sự biến đổi địa hình đột ngột và rõ rệt, từ những khoang rộng tới 60 mét thu hẹp nhanh chóng thành các hẻm hẹp chỉ khoảng 1 mét, nơi dòng nước chảy với vận tốc rất lớn.
Hang E: Là thượng nguồn nối dài của hệ thống Hang Tối, đây là một hang ướt đang hoạt động với chiều dài khảo sát đạt 736 mét. Toàn bộ hành trình trong hang đòi hỏi phải bơi qua và có rất ít vị trí có thể dừng nghỉ.
Hang Ba: Hang dài khoảng 988 mét, với ba cửa vào nhanh chóng hợp lại thành một hành lang lớn và khô ráo. Sau khi vượt qua một hồ nước ở đoạn đầu, đoàn tiếp tục lần theo hang thêm khoảng một kilômét cho đến khi lối đi mở ra trở lại mặt đất. Để tiếp cận được Hang Ba, đoàn đã mất một ngày rưỡi di chuyển xuyên qua hệ thống Hang Vòm.
Hang Đại Cáo: Được khảo sát như một điểm sông ngầm chảy vào khác (điểm rút nước - sick) trong mạng lưới phức tạp của khu vực, Hang Đại Cáo nổi bật với các khối thạch nhũ quy mô lớn và vách đá vôi được mài nhẵn qua hàng nghìn năm chịu tác động của mùa mưa lũ.
Hang Mê Cung: Được lập bản đồ ở thượng nguồn hệ thống Hang Vòm, khu vực hang này thể hiện cấu trúc phát triển đa tầng, phức tạp, đặc trưng cho quá trình tiến hóa karst lâu dài.
Hang Tiên: Nằm trong khu vực Tú Làn, được xác định là một cửa hang trào nước đã khô cạn ở tầng cao. Đoàn đã khảo sát khoảng 2.5 km của hang Tiên.
